Elton METAJ
Pavarësisht debatit dhe zhurmës së krijuar, me apo pa qëllim, rreth aksionit qeveritar kundër zaptimit të hapësirave publike e të përbashkëta, sot konstatohet lehtësisht në qendrat më të mëdha urbane se qytetarëve u është kthyer një pjesë e asaj që u ishte marrë padrejtësisht. Mjafton një ecje e shpejtë në Tiranë a Vlorë, padyshim edhe në Theth, për të vërejtur se trotuarë e lulishte, rrugëkalimi e vendqendrimi, tek-tuk ndonjë pemë a shatërvan, nuk janë mbjellë nga “pronarët e shkathët”, por kanë qenë aty. Me symbyllje të shumë strukturave dhe guximin tipik të zaptuesve, këto hapësira i kishim humbur.
Kryeministri Rama, në një seri kritikash dhe angazhimesh lidhur kryesisht me qeverisjen vendore, deklaroi sërish se përpjekja do të vazhdojë pa u ndalur. Presioni e qortimet e tij ndaj strukturave shtetëtore kanë qenë publike dhe nxjerrja e përgjegjësive duket se po konkretizohet me “viktima” në radhën e gjatë të drejtorive e inspektorateve që merren me mbrojtjen e territorit.
Megjithatë ky nuk është aksioni i parë i qeverisë apo bashkive kundër ndërtimeve pa leje dhe zaptimit të hapësirave publike. Disa herë ligjshmëria ka avancuar, por shpeshherë paligjshmëria ka rifituar terrenin e humbur, ndoshta në forma e mënyra të tjera. Pikërisht ky moment duket se shqetëson qytetarët, të cilët shpresojnë që fjala “aksion” të zërë sa më pak vend në veprimin qeveritar dhe forca e ligjit të zbatohet në mënyrë konstante. Për të ndodhur, kjo do të duhet marrja e masave të pakthyeshme në mbrojtje të territorit, me angazhimin maksimal të qytetarëve e banorëve të zonave.
Së pari, strukturat shtetërore duhet të stimulojnë dhe të jenë proaktive në angazhimin e qytetarëve në mbrojtje të territorit. Kjo përfshirje duhet të jetë reale, e sinqertë dhe e strukturuar. Qytetarët duhen ftuar të jenë “gardianët” e parë të pallatit, lagjes e njësisë ku jetojnë, duke denoncuar çdo shkelje që në gjenezë dhe jo kur vazot e luleve ua lënë vendin ndërtimeve të gatshme për legalizim. Për ta bërë këtë, ata nuk duhen të konsiderohen as “spiunë” kur trokasin në dyert e shtetit, as duhet të “shiten” te “të fortit” që kanë guximin të sfidojnë shoqërinë dhe ligjin.
Së dyti, qytetarëve duhet t’u vihet në dispozicion teknologjia e duhur për të sjellë në zyrat e agjencive e inspektorateve shkeljet që konstatojnë në territor. Banorët e një pallati, qytetarët e një lagjeje apo fshatarët edhe në zonat e largëta duhet të kenë lehtësinë për të denoncuar, mundësisht nga një telefon celular. Kjo praktikë do të lërë gjurmë dhe do të jetë lehtësisht e verifikueshme se cila nga strukturat shtetërore mbylli një apo të dy sytë dhe cila reagoi në kohë. Pas kësaj, justifikimet nuk do të kenë vend.
Së treti, qytetarët duhet të informohen dhe të nxiten për t’u aktivizuar në mbrojtje të zonës së përbashkët. Për shkak të mungesës së informacionit të plotë, ata nuk duhet të bien pre e ndërtuesve, të cilët pasi u kanë shitur apartamente me sipërfaqe të përbashkët, e “rishesin” edhe një herë atë sipërfaqe te baret e restorantet dhe flota e tyre agresive e karrikeve e tavolinave të zhurmshme. Duke aktivizuar administratorët e licencuar të pallateve, bashkitë mund ta bëjnë fare mirë këtë fushatë informuese.
Për të mbrojtur çfarë u takon dhe është e përbashkët, qytetarët mund dhe duhen të jenë në vijën e parë. Përpara një ankese dikush mund të mbyllë sy e veshë, por vështirë se mund të heshtë përpara 10 a 100 ankesave. Një inspektori dikush mund t’ia zërë sy e veshë, por vështirë ta bëjë këtë me 10 a 100 banorë.
Në vendet e zhvilluara e demokratike, ku e ke të vështirë të restaurosh edhe tualetin tënd pa leje, nuk ka policë e inspektorë në çdo kthinë pallati a ndërtese. Jo, atje ka qytetarë vigjilentë për të mirën e përbashkët dhe institucione reaguese.
